เกือบชั่วชีวิตที่ครองตนอยู่ในสมณเพศพระราชรัตนโมลี (นคร เขมปาลี) เปรียบเทียบดังเช่นเสาหลักแห่งการศึกษาคณะสงฆ์ไทย โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ด้วยความเป็นพระนักวิชาการ สร้างคุณูปการต่อวงการศึกษาสงฆ์เป็นอเนกอนันต์ ทุ่มแรงกายแรงใจให้งานแบบถวายชีวิต กอปรด้วยศีลาจารวัตรอันงดงาม ตั้งอยู่ในศีล ดำรงตนตามพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด

บัดนี้ วงการศึกษาสงฆ์ไทยได้สูญเสียบุคลากรอันทรงคุณค่าไปอย่างไม่หวนกลับ พระราชรัตนโมลี อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ประธานที่ปรึกษาอธิการบดี อุปนายกมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และอดีตผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ท่าพระจันทร์ กรุงเทพฯ

อัตโนประวัติ มีนามเดิมว่า นคร พยุงญาติ เกิดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2465 ณ บ้านหนองแขยง ต.รำมะนา อ.โพธิ์ทอง จ.อ่างทอง โยมบิดา-มารดา ชื่อ นายโชติและนางใหญ่ พยุงญาติ

ในช่วงวัยเยาว์อายุได้ 15 ปี เข้าพิธีบรรพชาที่วัดบ้านเกิด เพื่อบวชเรียน เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2480 ณ วัดม่วงคัน ต.รำมะนา อ.โพธิ์ทอง จ.อ่างทอง โดยมีพระปลัดไป๋ สุปติฏโฐ วัดกำแพงดิน อ.วิเศษชัยชาญ จ.อ่างทอง เป็นพระอุปัชฌาย์

มีความมุ่งมั่นอย่างแรงกล้าในการศึกษาหลักธรรมคำสอน สามารถสอบได้นักธรรมชั้นตรี, โท และสอบได้นักธรรมชั้นเอก พ.ศ.2482 ตามลำดับ จากสำนักเรียนวัดนางใน อ.วิเศษชัยชาญ จ.อ่างทอง

ต่อมา ท่านได้ย้ายเข้ามาอยู่จำพรรษาที่วัดมหาธาตุฯ ท่าพระจันทร์ กรุงเทพฯ เพื่อเข้ามาศึกษาพระปริยัติธรรม

ครั้นอายุครบ 21 ปีบริบูรณ์ จึงเข้าพิธีอุปสมบท เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2508 ที่วัดมหาธาตุฯ ท่าพระจันทร์ กรุงเทพฯ โดยมีพระพิมลธรรรม (ช้อย ฐานทัตโต) วัดมหาธาตุฯ เป็นพระอุปัชฌาย์

ด้วยความที่เป็นพระเถระที่มุ่งมั่นในการศึกษาพระปริยัติธรรม สามารถสำเร็จการศึกษามากมาย พ.ศ.2496 สามารถสอบได้เปรียญธรรม 6 ประโยค และยังเป็นพระธรรมทูตสายต่างประเทศ ประจำประเทศสิงคโปร์

ก่อนเดินทางไปศึกษาต่อที่ประเทศอินเดีย พ.ศ.2498 สำเร็จปริญญาตรี (ภาษาบาลี) สถาบันบาลีนวนาลันทามหาวิหาร มหาวิทยาลัยพิหาร รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย

พ.ศ.2499 สำเร็จปริญญาตรี (ภาษาอังกฤษ) มหาวิทยาลัยพิหาร รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย พ.ศ.2500 สำเร็จปริญญาโท (ภาษาบาลี) สถาบันบาลีนวนาลันทามหาวิหาร มหาวิทยาลัยพิหาร รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย

พ.ศ.2503 สอบได้ ม.8 และสอบได้ประโยคครูพิเศษมัธยม กระทรวงศึกษาธิการ

ต่อมา ท่านเป็นผู้ริเริ่มโครงการก่อสร้างวัดไทยนาลันทา ประเทศอินเดีย โดยภิกขุ เจ.กัสสปเถร ถวายที่ดินให้สร้างวัด

ท่านยังได้รับความไว้วางใจจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ให้ดำรงตำแหน่งครูสอนโรงเรียนบาลีมัธยมศึกษา ผู้อำนวยการแผนกสำนักธรรมวิจัย กรรมการสภามหาวิทยาลัย เลขาธิการ

กระทั่ง พ.ศ.2529 ได้รับพระบัญชาแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (3 สมัย 12 ปี)

ครั้นได้รับตำแหน่งผู้บริหารมหาวิทยาลัย ท่านได้ร่วมกับคณะผู้บริหาร จัดตั้งโรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เพื่ออำนวยความสะดวกในการจัดพิมพ์ตำราและอุปกรณ์การศึกษาของมหาวิทยาลัย ดำเนินการจัดชำระพระไตรปิฎกและอัฏฐกถาภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฎก และจัดแปลพระไตรปิฎกภาษาบาลีลงสู่ภาษาไทย เพื่อพุทธบริษัทชาวไทยสามารถศึกษาเข้าใจได้ง่าย

รวมทั้ง ได้จัดตั้งศูนย์การศึกษาของวิทยาเขต 2 แห่ง คือ ศูนย์การศึกษาของวิทยาเขตหนองคาย ณ วัดพระธาตุพนม จ.นครพนม และศูนย์การศึกษาของวิทยาลัยขอนแก่น ณ วัดศรีวิชัยวนาราม

ลำดับการปกครองคณะสงฆ์ พ.ศ.2515 ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดไทยนาลันทา ประเทศอินเดีย พ.ศ.2527 ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์

ลำดับสมณศักดิ์ พ.ศ.2531 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระอมรเมธาจารย์

พ.ศ.2539 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่ พระราชรัตนโมลี

แม้ในเวลาต่อมา ท่านจะหมดวาระการดำรงตำแหน่งอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย แต่หาได้หยุดว่างเว้นไม่ ยังคงปฏิบัติภารกิจงานสงฆ์อย่างเสมอต้นเสมอปลาย

ท่านยังมีบทประพันธ์งานแปลออกจัดพิมพ์มากมาย อาทิ จดหมายจากพ่อถึงลูกสาว และโฉมหน้าประวัติศาสตร์สากล เขียนโดย ยวาหะราล เนห์รู และพระราชรัตนโมลี เป็นผู้แปล เป็นต้น

พระราชรัตนโมลี ยังเป็นผู้แทนคณะสงฆ์จากประเทศไทย ไปประชุมในต่างประเทศหลายครั้ง อาทิ ประเทศอินเดีย ศรีลังกา มาเลเซีย รัสเซีย มองโกเลีย ญี่ปุ่น ไต้หวัน เคนยา โปรตุเกส พม่า เป็นต้น

ในอดีตนั้น พระราชรัตนโมลี เคยถูกบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์วงการคณะสงฆ์ไทยว่า เคยร่วมต่อสู้ทางอุดมการณ์ร่วมกับพระพิมลธรรม หรือสมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ) อดีตอธิบดีสงฆ์วัดมหาธาตุฯ ถึงขนาดว่าเคยติดคุกติดตะรางร่วมกันมาแล้ว

ภายหลัง เมื่อสมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ) พ้นมลทินแล้ว ประวัติของท่านเจ้าคุณนครจึงเป็นที่รู้จักจนกระทั่งวันนี้

แม้ในอีกด้านหนึ่ง พระราชรัตนโมลี จะคงความเป็นคนตรง พูดจาขวานผ่าซาก แต่ท่านยังคงยึดมั่นในหลักธรรมคำสอนตามแนวทางพระพุทธศาสนาและเป็นแบบอย่างที่ดีแก่ทุกคน ปฏิบัติศาสนกิจด้วยความวิริยะอุตสาหะเสมอต้นเสมอปลาย

แต่ด้วยสังขารเป็นสิ่งไม่เที่ยงแท้ เมื่อเร็วๆ นี้ ท่านมีอาการอ่อนเพลีย คณะศิษย์ได้นำท่านเข้ารักษาอาการอาพาธ ณ โรงพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทย์ได้ดูแลรักษาเป็นอย่างดี แต่ท่านได้แจ้งความประสงค์ขอกลับไปพักรักษาตัวที่คณะ 3 วัดมหาธาตุฯ ซึ่งคณะแพทย์ได้อนุญาตตามความประสงค์

กระทั่งเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2551 ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันเกิดครบ 86 ปีของท่าน คณะศิษยานุศิษย์ได้ร่วมกันจัดพิธีบำเพ็ญกุศลอายุวัฒนมงคลครบ 86 ปี ถวาย ซึ่งท่านยังได้อนุโมทนา จากนั้นสงบนิ่งไม่รับรู้อะไรอีก

จนถึงช่วงค่ำ พระเดชพระคุณฯ ได้ละสังขารลงอย่างสงบ เมื่อเวลา 19.59 น. สิริอายุ 86 พรรษา 66 สร้างความเศร้าสลดแก่คณะศิษยานุศิษย์เป็นอย่างยิ่ง

ทั้งนี้ คณะสงฆ์วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ญาติและศิษยานุศิษย์ ประกอบพิธีสรงน้ำศพพระเดชพระคุณพระราชรัตนโมลี และประกอบพิธีพระราชทานน้ำหลวงสรงศพ ณ ตึกมหาธาตุวิทยาลัย วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ เขตพระนคร กรุงเทพฯ เมื่อวันเสาร์ที่ 31 พ.ค.ที่ผ่านมา และเก็บศพไว้ 100 วัน

เพื่อพระราชทานเพลิงศพในวาระต่อไป

หน้า 1