สำรวมจิตพิศแจ้ง ทางธรรม

ดวงจิตได้ดื่มด่ำ ธรรมรส

ได้ปัญญาอุปถัมภ์ รู้ชัด

พระธรรมจะปรากฏ สว่างจ้าผ่านพ้นนิวรณ์

คติธรรมคำกลอน สำรวมจิต รจนาไว้เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 2549 โดย พระพุทธพจนวราภรณ์ หรือที่พุทธศาสนิกชนชาวไทยรู้จักกันดีในนามของ หลวงปู่จันทร์ กุสโล ดำรงฐานะเป็นเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร ต.พระสิงห์ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ และที่ปรึกษาที่ปรึกษาเจ้าคณะธรรมยุต ภาค 4-5-6-7

นับจนถึงปัจจุบัน พระพุทธพจนวราภรณ์ ถือเป็นพระปฏิบัติที่มีปฏิปทาน่าเลื่อมใสเป็นที่เคารพบูชาของพุทธศาสนิกชนและศิษยานุศิษย์ โดยทั่วกัน

ทั้งยังดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่พระภิกษุและฆราวาสรุ่นหลัง สร้างคุณูปการในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา

อัตโนประวัติ มีนามเดิมว่า จันทร์ แสงทอง เกิดเมื่อวันจันทร์ที่ 26 พฤศจิกายน 2460 ที่บ้านท่ากองิ้ว หรือท่าต้นงิ้ว ต.ปากบ่อง อ.ป่าซาง จ.ลำพูน เป็นบุตรคนสุดท้องของนายจารินต๊ะ-นางแสง แสงทอง

ในวัยเด็กเมื่ออายุได้ 8 เดือน เกิดกาฬโรคระบาด ทำให้โยมบิดาถึงแก่กรรม มารดาต้องอพยพครอบครัวมาอยู่ในตลาดเมืองลำพูน เพื่อประกอบอาชีพค้าขาย แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ จึงอพยพครอบครัวไปอยู่บ้านแม่สารป่าแดด ต.เวียงยงยอง อ.เมือง จ.ลำพูน

เมื่อปี พ.ศ.2474 มารดานำไปฝากเป็นศิษย์พระในวัดประจำหมู่บ้าน เป็นศิษย์วัดอยู่รับใช้พระภิกษุสามเณร ไปเก็บอาหารจากชาวบ้านมาถวายท่านสมภาร ท่องบทสวดมนต์เจ็ดตำนาน และคำขานนาคเตรียมบรรพชา

ปีต่อมา พี่ชายมารับไปอยู่เมืองเชียงใหม่ ฝากตัวเป็นศิษย์วัดเจดีย์หลวง ได้เข้าเรียนหนังสือในโรงเรียนพุทธิโศภน อ.เมืองเชียงใหม่ ซึ่งตั้งอยู่ภายในวัดเจดีย์หลวง ด.ช.จันทร์ ได้ศึกษาวิชาภาษาไทยเบื้องต้น ในชั้นเตรียมประถม เป็นเวลา 4 เดือน จนพออ่านออกเขียนได้

กระทั่ง พระครูสังฆรักษ์ธัมมทินโน ได้ให้เข้าพิธีบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อเดือนตุลาคม 2475 โดยมีพระครูนพีสีพิศาลคุณ เป็นพระอุปัชฌาย์

กระทั่งอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ เมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 2480 จึงเข้าพิธีอุปสมบทเป็นพระภิกษุ ณ พัทธสีมา วัดเจดีย์หลวง โดยมี พระครูมหาเจติยาภิบาล (แหวว ธัมมทินโน) เป็นพระอุปัชฌาย์, พระญาณดิลก เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระครูพุทธิโศภณ วัดเจดีย์หลวง เป็นพระอนุสาวนาจารย์

ได้รับฉายาว่า กุสโล หมายความว่า ผู้ฉลาด

ภายหลังอุปสมบท ท่านได้มุ่งมั่นศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ.2476 สอบได้นักธรรมชั้นตรี พ.ศ.2479 สอบนักธรรมชั้นโท พ.ศ.2477-78 เรียนบาลีไวยากรณ์ ณ สำนักเรียนวัดเจดีย์หลวง พ.ศ.2481 ไปอยู่วัดบรมนิวาส กรุงเทพฯ สอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยค

พ.ศ.2482 สอบได้นักธรรมชั้นเอก และเปรียญธรรม 4 ประโยค พ.ศ.2483 สอบได้เปรียญธรรม 5 ประโยค สำนักเรียนวัดบรมนิวาส

ครั้นสอบได้เปรียญธรรม 5 ประโยค ท่านเดินทางกลับมาอยู่ที่วัดเจดีย์หลวง ทำหน้าที่ครูสอนนักธรรมและบาลีถ่ายทอดวิชาความรู้แก่ศิษย์ จนได้เป็นครูใหญ่ในวาระต่อมา

ท่านได้สร้างคุณูปการมากมายแก่คณะสงฆ์ ได้ปฏิบัติหน้าที่ด้านสังคมสงเคราะห์และเผยแผ่ธรรมไปพร้อมกัน อาทิ ริเริ่มก่อตั้งและบริหารโรงเรียนเมตตาศึกษา ก่อตั้งบริหารมูลนิธิศึกษาพัฒนาชนบท เผยแผ่ธรรมทางวิทยุ หนังสือพิมพ์และโทรทัศน์ เทศนาธรรม บรรยายธรรม ตอบปัญหาธรรม เขียนหนังสือธรรมและตำนาน ก่อเกิดคุณประโยชน์ต่อสังคมและพระพุทธศาสนาสุดจะบรรยาย

ยังมีผลงานการเขียนไว้มากมายที่จัดทำเป็นหนังสือ ประกอบด้วย หนังสือธรรมานุภาพ, หนังสือธรรมะจากสิ่งแวดล้อม, หนังสือข้อคิดประจำวัน ซึ่งได้รับความสนใจต้องพิมพ์ออกมาถึง 3 ครั้ง จนเล่มสุดท้ายมีความหนาถึง 430 หน้า รวมข้อคิดประจำวัน ซึ่งเป็นธรรมะ ที่ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงทหารอากาศเชียงใหม่, หนังสือเครื่องหมายของคนดี, หนังสือพระไทยไปญี่ปุ่น หนา 411 หน้า ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง, หนังสือมงคลชีวิต, หนังสือพัฒนาชนบท, หนังสือพระเชียงใหม่ไปอเมริกา-มายุโรป เป็นร้อยกรอง, หนังสือ 83 ปี ธรรมโอสถ

นอกจากนี้ ท่านยังได้เขียนบทความลงในหนังสือพิมพ์, วารสาร, นิตยสาร หนังสืออนุสรณ์ต่างๆ เป็นประจำและครั้งคราว อาทิ วารสารครูเชียงใหม่ หนังสือพิมพ์ชาวพุทธ นิตยสารศุภมิตร เป็นต้น

ท่านยังได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าคณะอำเภอเชียงใหม่-ลำพูน แม่ฮ่องสอน (ธรรมยุต) เป็นพระอุปัชฌาย์, เจ้าอาวาสวัดป่าดาราภิรมย์ อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ เป็นรองอธิการบดีมหาวิทยาลัยมกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตล้านนา และเป็นเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวง

พ.ศ.2537 ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะภาค 4-5-6-7 ฝ่ายธรรมยุต

ลำดับสมณศักดิ์ พ.ศ.2496 ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตร ในราชทินนาม ที่ พระครูวินัยโกศล พ.ศ.2498 เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญเปรียญ ในราชทินนามที่ พระวินัยโกศล

พ.ศ.2512 เป็นพระราชาคณะชั้นราช ในราชทินนามที่ พระราชวินยาภรณ์ พ.ศ.2526 เป็นพระราชาคณะชั้นเทพ ในราชทินนามที่ พระเทพกวี

พ.ศ.2535 เป็นพระราชาคณะชั้นธรรม ในราชทินนาม พระธรรมดิลก

พ.ศ.2544 เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง ชั้นหิรัญบัฏที่ พระพุทธพจนวราภรณ์

วันที่ 24 กันยายน 2538 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโล่รางวัล มหิตลานุสรณ์ แก่สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ เพื่อถวายแด่พระเดชพระคุณท่าน ผู้ได้บำเพ็ญประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติ ควรแก่การยกย่องและถือเป็นแบบอย่าง

เมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2539 อันเป็นวันศิลปินแห่งชาติ ได้รับพระราชทานโล่เกียรติคุณ จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในฐานะผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาภูมิปัญญาชาวบ้าน ณ ศาลาดุสิดาลัย ในพระบรมมหาราชวัง

หลังจากอุทิศตนรับใช้พุทธศาสนามาอย่างยาวนาน ในช่วงบั้นปลายของชีวิตด้วยความไม่เที่ยงของสังขาร หลวงปู่จันทร์ เริ่มอาพาธบ่อยครั้ง ด้วยภาวะปอดติดเชื้อและโลหิตเป็นพิษและเข้าสู่ภาวะหมดสติ

คณะศิษยานุศิษย์ ต้องส่งเข้ารักษาตัวที่โรงพยาบาลมหาราช ต่อมา หลวงปู่ได้เขียนหนังสือบอกกับลูกศิษย์ว่า อยากกลับวัด จะกลับวัด จนในที่สุดต้องนำหลวงปู่มารักษาต่อที่วัด โดยมีคณะแพทย์ตามมาดูแลรักษาอย่างใกล้ชิด

ต่อมา วันที่ 11 กรกฎาคม 2551 ในช่วงเย็น คณะสงฆ์และลูกศิษย์ต่างพากันมายังกุฏิ พร้อมใจกันสวดมนต์ให้หลวงปู่ จนกระทั่งเวลา 18.33 น. หลวงปู่จันทร์ ได้มรณภาพลงอย่างสงบ ณ กุฏิจันทร์ กุสโล วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร สิริรวมอายุ 90 ปี พรรษา 70

สร้างความอาลัยให้กับบรรดาลูกศิษย์ลูกหาเป็นอย่างยิ่ง

หน้า 1