แมนวดี

พรรณไม้ที่มีคุณค่ามีประโยชน์ใช้สอยมากมาย สะเดามีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Azadirachta indica Juss.Var.Siamensis Valeton ชื่อสามัญคือ Neem Tree ส่วนชื่อภาษาไทยนั้นเรียกแตกต่างกัน เริ่มจากภาคเหนือเรียกว่า สะเลียม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเรียกกะเดา กาเดา ภาคใต้เรียก กะเกา ไม้เดา หรือ เดา

พรรณไม้ชนิดนี้เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 12-15 เมตร ขึ้นได้ในป่า ทุกวันนี้นิยมปลูกไว้ตามบ้าน ทุกส่วนมีรสขม เรือนยอดเป็นพุ่มกลม

เปลือกของลำต้นสีน้ำตาลเทาหรือเทาปนดำ แตกระแหงเป็นร่องเล็กๆ ตามต้น แต่เปลือกของกิ่งอ่อนเรียบ ใบเป็นช่อแบบขนนก ใบย่อยรูปหอก ขอบใบหยัก ใบออกเวียนกัน ตอนปลายกิ่งจะผลิใบใหม่พร้อมกับผลิดอกในฤดูหนาว ดอกเป็นช่อสีขาว ผลกลมรี อวบน้ำ ผลแก่สีเหลือง ภายในผลมี 1 เมล็ด

สะเดาเป็นไม้ดั้งเดิมของเขตเอเชียอาคเนย์ พบทั่วไปในประเทศพม่า อินเดีย สะเดาพบในป่าเบญจพรรณและป่าแดง มักขึ้น ปะปนกับไม้ใหญ่ สะเดาเป็นพันธุ์ไม้ปลูกง่าย โตเร็ว สรรพคุณทางยา เริ่มจากใบอ่อนรสขม แก้โรคผิวหนัง น้ำเหลืองเสีย และพุพอง ใบแก่รสขม บำรุงธาตุ ช่วยย่อยอาหาร และฆ่าแมลงศัตรูพืช ก้านรสขม แก้ไข้ บำรุงน้ำดี แก้ร้อนในกระหายน้ำ ดอกรสขม แก้พิษโลหิต พิษกำเดา แก้ริดสีดวง คันในลำคอ และบำรุงธาตุ ลูกรสขมเย็น บำรุงหัวใจให้เต้นเป็นปกติ และฆ่าแมลงศัตรูพืช

คนโบราณนิยมปลูกต้นสะเดาไว้ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ เชื่อกันว่าจะป้องกันโรคร้ายต่างๆ ได้ ในบางท้องถิ่นเชื่อกันว่าใบและกิ่งของต้นสะเดาจะป้องกันภูตผีปีศาจได้

หน้า 24