มัณฑนา ชอุ่มผล

คลองแสนแสบ พูดถึงชื่อนี้หลายคนคงนึกถึงคลองน้ำเน่า สีดำสนิท สกปรกติดอันดับต้นๆ ของประเทศไทย และรังเกียจที่จะเข้าใกล้ มากกว่าจะช่วยกันคิดหาวิธีทำให้คลองสายนี้กลับมาสะอาดใส

แต่ชาวชุมชนในเครือข่ายมัสยิดกมาลุลอิสลาม แขวงทรายกองดินใต้ เขตคลองสามวา กรุงเทพฯ พิสูจน์แล้วว่าความร่วมมือร่วมใจเท่านั้นที่จะทำให้ลำน้ำกลับมาสวยใสได้อย่างเดิม

ชาวชุมชนในเครือข่ายมัสยิดกมาลุลอิสลาม เป็นชุมชนมุสลิมที่ตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณริมคลองแสนแสบมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 จนถึงปัจจุบัน เห็นความเปลี่ยนแปลงของลำคลองตั้งแต่ครั้งยังใสสะอาด ผู้คนใช้น้ำจากลำคลองแห่งนี้ชำระล้างร่างกายก่อนเข้าพิธีละหมาดและใช้อุปโภคบริโภคในชีวิตประจำวัน จนน้ำเริ่มดำเน่าเหม็นเพราะน้ำเสียที่ปล่อยมาจากอาคารบ้านเรือนช่วงที่บ้านเมืองเริ่มพัฒนาขึ้น ใครๆ ก็รู้สาเหตุดีว่าน้ำเสียเกิดจากอะไร แต่ไม่มีใครคิดช่วยกันอย่างจริงจัง

จนในปีพ.ศ.2535 ผู้นำชุมชนจึงริเริ่มโครงการให้ชุมชนในเครือข่ายช่วยกันทำให้สายน้ำแห่งนี้กลับมาสะอาด โดยนำความเชื่อทางศาสนามาเป็นสิ่งจูงใจ เพราะในคัมภีร์อัลกุรอานกล่าวถึงสรวงสวรรค์ไว้ว่าเป็นที่ที่มีธารน้ำไหลริน อุดมสมบูรณ์ไปด้วยต้นไม้ การทำให้แหล่งน้ำในชุมชนตนเองสะอาดจึงเปรียบเสมือนได้อยู่บนสวรรค์เช่นกัน และนำคำสอนของศาสดาที่กล่าวไว้ว่าความสะอาดเป็นส่วนหนึ่งของศรัทธา มาเป็นคำขวัญรณรงค์ให้ทุกคนช่วยกันเลิกทิ้งน้ำเสียลงคลอง และช่วยกันเก็บขยะ ค่อยๆ ทำเรื่อยมาจนประสบความสำเร็จ คลองสะอาดใสจนเด็กๆ ลงไปเล่นน้ำได้อย่างสนุกสนาน สัตว์น้ำหลายชนิด ปลาตัวโตๆ ก็กลับมาแหวกว่าย

ตลอดความยาวของคลองแสนแสบที่มีความยาว 72 ก.ม. ช่วง 3 ก.ม.ที่ไหลผ่านชุมชนมัสยิดกมาลุลอิสลามเป็นช่วงที่สะอาดที่สุด จนแทบไม่น่าเชื่อว่านี่คือคลองแสนแสบ

เยาวชนที่นี่ได้รับการปลูกฝังเรื่องการช่วยรักษา สภาพแวดล้อมในชุมชน และมีส่วนร่วมโดยที่ทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เด็กๆ จะมาช่วยกันจัดเสียงตามสายผ่านลำโพงที่กระจายอยู่ทั่วชุมชนกว่า 640 ตัว อ่านข่าวสารเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม วิธีการรักษาสิ่งแวดล้อม ตลอดจนข้อความในคัมภีร์อัลกุรอาน ที่เกี่ยวข้อง กับสิ่งแวดล้อมให้คนในชุมชนฟัง เพื่อช่วยกระตุ้นจิตสำนึกช่วยกันดูแลชุมชน

กฎของชุมชนคือห้ามปล่อยน้ำลงคลอง ห้ามซักผ้าลงคลอง ห้ามล้างจานลงคลอง ห้ามทิ้งขยะลงคลอง เพราะไม่อย่างนั้นน้ำมันจะเน่าดำเหม็นแล้วปลาก็จะอยู่ไม่ได้ ด.ญ.พัชริดา กราซุย หรือน้องอักวา กล่าวถึงข้อห้ามในชุมชนตนเองที่ชาวบ้านช่วยกันปฏิบัติเคร่งครัด

คลองที่สะอาดในความคิดหนูคือไม่มีขยะ มี สัตว์น้ำอาศัยอยู่ ปลาก็จะมีความสุข คนก็จะมีความสุขไม่ต้องมาเหม็น น้ำเน่า ด.ญ.รุ่งนภา หมัดมุด หรือน้องอัสซอล่าห์ พูดถึงคลองบ้านตัวเองอย่างภาคภูมิใจ

เมื่อไม่ทิ้งน้ำเหลือใช้จากในบ้านลงคลอง ชาวบ้านจึงนำน้ำเหล่านั้นไปรดต้นไม้ ทั้งไม้ดอก ไม้ประดับ และพืชผักสวนครัวรอบๆ บ้าน เป็นผลพลอยได้ที่เข้ากับหลักเศรษฐกิจพอเพียงอีกด้วย

อย่างเช่นที่บ้านน้องอะห์หมัด ด.ช.ศรัทธา พิทักษ์เมธานนท์ คุณพ่อของ อะห์หมัดได้ขุดร่องน้ำ ให้น้ำทิ้งจากในบ้านไหลรอบๆ แปลงพืชผักสวนครัวไม่ต้องเสียเวลารดน้ำ พืชผักก็งอกงาม และทำจักร ยานสูบน้ำจากคลองขึ้นมาเลี้ยงปลาในบ้าน

ผมปั่นน้ำเอาน้ำมาเลี้ยงปลารดน้ำต้นไม้ มันช่วยให้ปลามีน้ำอยู่แบบประหยัด แล้วช่วยทำให้ไม่เปลืองน้ำประปาเพราะดูดมาจากคลอง อะห์หมัดเล่าถึงวิธีประหยัดน้ำในบ้าน

นี่เป็นเพียงความสุขส่วนหนึ่งของชาวชุมชนในเครือข่ายมัสยิดกมาลุลอิสลาม ที่หยิบยกมาเล่าเท่านั้น เมื่อพวกเขาได้น้ำใสสะอาดกลับคืนมา ยังไม่รวมความสุขของกุ้ง หอย ปู ปลา ที่กลับมาแหวกว่ายในสายน้ำได้ดังเดิม อีกทั้งริมน้ำยังมีผักบุ้งผักกระเฉดให้เก็บกินได้อย่างสบายใจ ชุมชนริมคลองหลายๆ แห่งคงอยากมีความสุขอย่างนี้บ้าง คงต้องเริ่มด้วยความร่วมมือร่วมใจของชาวบ้านและคงไม่ยาก จนเกินไป เพราะคนที่นี่พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าพวกเขาทำได้จริง

ติดตามเรื่องราวของเด็กๆ และชาวชุมชนในเครือข่ายมัสยิดกมาลุลอิสลามในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอนสายธารแห่งสวรรค์ เช้าวันเสาร์ที่ 21 มิถุนายน เวลา 06.25 น. ช่อง 3 www.payai.com

หน้า 24