โดย ชาวดาว

As memory may be a paradise from which we cannot be driven, it may also be a hell from which we cannot escape.

John Lancaster Spalding

วันนี้เรามาคุยกันด้วยเรื่องใกล้ตัวสุดๆ อย่างเรื่องของสมองกันบ้าง ดีไหมคะ

สมองของคนเราเป็นอวัยวะแปลกประหลาดที่สุด ซึ่งประกอบขึ้นด้วยที่สุดของความเป็นที่สุดหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นตำแหน่งที่ตั้ง ซึ่งอยู่ในจุดสูงสุดของร่างกาย (ยังไม่นับเส้นผม) นอกจากนี้ยังเป็นอวัยวะที่มีความสำคัญมากที่สุด บอบบางที่สุด และซุกซ่อนตัวอยู่ในพื้นที่ลึกลับที่สุดอย่างกะโหลกศีรษะ

สมองมีหน้าที่หลักในการจดจำ คิด และตอบสนองความรู้สึกต่างๆ แต่สำหรับบางคนอาจบอกว่า สมองมีหน้าที่มากกว่านั้น เช่น หน้าที่ในการที่จะพยายามหาทางไม่คิด ไม่จำ และไม่ทำอะไรด้วย

สมองของมนุษย์แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ส่วนแรกคือ ก้านสมอง มีหน้าที่พื้นฐานเกี่ยวกับประสาทสัมผัส และสั่งงานให้กล้ามเนื้อมีการเคลื่อนไหว

ส่วนที่สองเรียกว่า อีโมชันแนลเบรน (emotional brain) เกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความจำ และการเรียนรู้ ช่วยให้มนุษย์สามารถปรับพฤติกรรมเข้ากับสิ่งแวดล้อม และยังเกี่ยวพันกับระบบภูมิคุ้มกัน ความสัมพันธ์ระหว่างหญิงชาย วิสัยทัศน์ และความเพ้อฝัน

สมองส่วนที่สามเรียกว่า นิวแมมมาเลียนเบรน (new mammalian brain) เป็นศูนย์รวมความฉลาด ความคิดสร้างสรรค์ และการคำนวณ เป็นส่วนที่ทำให้มนุษย์รู้จักคิดหาทางเอาชนะธรรมชาติ ควบคุมสิ่งแวดล้อม และควบคุมคนอื่น นอกจากนี้ยังเกี่ยวกับความคิดทางด้านปรัชญาและศาสนา

ถึงแม้จะเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุด แต่สมองส่วนนี้ก็จะทำงานไม่ได้ ถ้า ปราศจากสมองอีก 2 ส่วน คือ ก้านสมองและอีโมชันแนลเบรน

การประสานงานร่วมกันอย่างเป็นระบบของทั้งสามส่วน เสมือนการมอบศักยภาพอันสุดแสนมหัศจรรย์มาสู่มือมนุษย์ ทำให้มนุษย์มีอำนาจคิดและสั่งการอะไรได้สารพัดอย่าง

ตั้งแต่เริ่มต้นสร้างโลก ไปจนถึงการทำลายล้าง

ตั้งแต่ริสร้างจรวดไปลงดาวอังคาร กระทั่งถึงการคิดค้นสร้างสิ่งมีชีวิตสายพันธุ์ใหม่

ทั้งหมดนี้แทบจะทำให้ปักใจเชื่อเสียแล้วว่า ไม่มีอะไรเกินขีดความสามารถสมองของมนุษย์

จนกระทั่งเมื่อไม่นานนี้เอง เกิดเหตุการณ์บางอย่างที่ทำให้รู้สึกว่า ยังมีสิ่งหนึ่งที่ง่ายมากๆ แต่สมองทำไม่ได้

นั่นคือการจงใจลืม

สมองส่วนที่เกี่ยวกับความทรงจำของมนุษย์ เรียกว่า ฮิปโปแคมปัส เป็นส่วนที่มีอำนาจในการตัดสินใจว่าจะเก็บข้อมูลต่างๆ ลงใน hard disk เป็นความทรงจำระยะยาวหรือไม่

แม้ว่าสามารถเลือกที่จะ จำ ได้ ฮิปโปแคมปัสของเราก็ยังไม่มีความสามารถในการเลือกที่จะ ลืม

นั่นหมายความว่า แม้ดูเหมือนจะไร้ขีดจำกัด แต่จริงๆ แล้วสมองของเราก็ยังมีข้อจำกัด คล้ายกับจักรวาลที่ดูเหมือนจะไม่มีที่สิ้นสุด แต่ในความเป็นจริงแล้วอาจสิ้นสุดลงตรงไหนสักแห่ง

สมองกับจักรวาลมีความมหัศจรรย์คล้ายๆ กัน

แม้มนุษย์สามารถสั่งสมองให้คิดและทำอะไรได้หลายต่อหลายอย่าง น่าแปลกหรือไม่ ที่เรากลับไม่สามารถสั่งสมองให้ทำเรื่องง่ายๆ อย่างการเลือกจะลืมอะไรบางอย่างได้เลย

นั่นแสดงว่า ความทรงจำต้องมีอะไรบางอย่างที่พิเศษยิ่งกว่า จนไม่อาจตกอยู่ภายใต้บัญชาการของสมอง

ความทรงจำบางอย่างอาจมีความหมายต่อมนุษย์คนหนึ่ง มากกว่าการสร้างหรือทำลายล้างโลกทั้งใบ

ลองคิดดูเล่นๆ ว่า...ถ้าตอนนี้มีใครสักคนบอกว่า สามารถลบความทรงจำได้ คิดว่าจะไปใช้บริการกันไหมคะ ?

มีบางคนบอกไว้ว่า ถ้าความทรงจำเป็นสมบัติส่วนตัวของเรา เราก็คงมีสิทธิเลือกที่จะทำอย่างนั้นได้

แต่ในความเป็นจริง ความทรงจำไม่ใช่ของเราเพียงคนเดียว แต่ยังเกี่ยวพันกับบุคคลอื่นอีกมาก

ความทรงจำที่ไม่มีความหมายแล้วสำหรับเรา อาจเป็นความทรงจำที่มีค่ายิ่งสำหรับคนอื่น

การเลือกลบความทรงจำ จึงไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด และน่าจะทำให้โลกวุ่นวายมากกว่า

แต่สำหรับบางคน...ซึ่งมีความทรงจำบางอย่างที่อยากจะลืม...อาจกำลังคิดค้านคำตอบนี้อยู่ในใจ...

ดังนั้น จึงขออนุญาตถามคำถามเดิมซ้ำใหม่อีกครั้ง

ถ้าสามารถเลือกลบความทรงจำได้จริงๆ...จะไปใช้บริการกันไหมคะ ?

หน้า 54