แม้แต่รัฐมนตรีช่วย (เงา) กระทรวงสาธารณสุขจากค่ายประชาธิปัตย์ อย่าง นพ.บุรณัชย์ สมุทรักษ์ ที่นานๆ จะเผยตัว ยังต้องหอบแผนแม่บทแก้ปัญหาโครงสร้างราคายาอย่างบูรณาการมาเสนอ สาระสำคัญของโรดแมปดังกล่าวได้รวบรวมข้อเสนอ แนวทางกลไกการทำงานทั้งภาครัฐ และเอกชน เพื่ออุดช่องโหว่ของโครงสร้างราคายานำเข้าจากต่างประเทศที่ปัจจุบันได้มีราคาแพง ให้มีราคาถูกลง

นพ.บุรณัชย์ย้ำว่า การแก้ปัญหาโครงสร้างราคายา เป็นเรื่องที่ยิ่งใหญ่เกินอำนาจของ สธ. เพียงอย่างเดียว เพราะมีความเชื่อมโยงหลายหน่วยงาน ทั้งกระทรวงพาณิชย์ กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงอุตสาหกรรมยาของประเทศไทย ที่ต้องมีบทบาทร่วมกัน ภาครัฐต้องให้ความสำคัญแก้ปัญหาทั้งระบบแบบบูรณาการ ทั้งมาตรการควบคุมราคา มาตรการภาษี ขณะเดียวกันต้องส่งเสริมอุตสาหกรรมการผลิตยาของประเทศไทยทั้งขององค์การเภสัชกรรม (อภ.) และภาคเอกชนต่างๆ ให้มีศักยภาพสูงขึ้นทัดเทียมนานาชาติ รวมทั้งสนับสนุนให้เกิด วิสาหกิจร่วมซื้อ หรือการจัดซื้อยาร่วมในระดับภูมิภาค ซึ่งทางมูลนิธิคลินตันได้ดำเนินการอยู่ในปัจจุบันนี้ และได้ผลสำเร็จอย่างมาก

เครื่องมือที่สำคัญที่จะทำให้ราคายาถูกลงคือ การสงวนสิทธิ์ในการประกาศบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตร (ซีแอล) เป็นเรื่องที่สำคัญมาก ซึ่งประเทศสมาชิกองค์กรการการค้าโลก (WTO) ทุกประเทศจะต้องหยิบมาใช้เพื่อเพิ่มอำนาจการต่อรองราคายา และเป็นมาตรการที่ถูกกฎกติกาสากล และเป็นไปตามกฎหมายสิทธิบัตร ของประเทศไทยด้วย นพ.บุรณัชย์กล่าว และว่า หากไทยจะเจรจาต่อรองราคาได้สำเร็จจะต้องไม่ประกาศสละสิทธิที่จะไม่ใช้ซีแอล สิ่งที่รัฐมนตรีพูดออกไป จะทำให้ไทยเสียเปรียบได้ ที่สำคัญขณะนี้รัฐบาลไทยยังไม่มีจุดยืนเรื่องซีแอลที่ชัดเจน สิ่งที่ต้องทำต่อไปคือเจรจากับกระทรวงต่างๆ ที่เกี่ยวข้องให้เห็นด้วยสนับสนุนการแก้ปัญหาโครงสร้างราคายาซึ่งรัฐมนตรีรับปากว่าจะดำเนินการให้

ด้าน นพ.เกรียงศักดิ์ วัชรนุกูลเกียรติ ประธานชมรมแพทย์ชนบท และคณะ รวม 10 คน ได้เข้าพบรัฐมนตรีชวรัตน์ พร้อมยื่นหนังสือเรื่อง เสนอแนวทางการปฏิรูประบบสุขภาพ ซึ่งหนึ่งในนั้นคือ การแก้ปัญหาการเข้าถึงยาของผู้ป่วยในโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดยสนับสนุนให้เดินหน้าซีแอลในทุกรูปแบบ ทั้งยาทั้ง 7 รายการที่ได้ประกาศซีแอลไปแล้ว เร่งรัดกระบวนการ ขณะเดียวกันขอให้สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องพิจารณายาที่มีความจำเป็นต้องทำซีแอลเพิ่มตามความจำเป็นเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับยาเร็วที่สุด โดยไม่มีปัญหาด้านการเงินเข้ามาขวางกั้น

หากพูดถึงการเดินหน้าซีแอลแบบเต็ม 100% ต้องไม่พลาด นพ.วิชัย โชควิวัฒน ประธานคณะกรรมการบริหาร อภ. และคณะกรรมการ สปสช. เพราะมีนโยบายการทำงานหลักคือผลักดันการทำซีแอลอย่างเต็มที่ โดย นพ.วิชัยกล่าวถึงความคืบหน้าว่า การประชุมบอร์ด สปสช.ในวันที่ 11 สิงหาคม มีวาระสำคัญคือ คัดเลือกประธานคณะกรรมการศึกษาวิจัยเพื่อคัดเลือกยาจำเป็นที่ต้องประกาศบังคับใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรโดยรัฐคนใหม่ แทน นพ.สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ ที่เสียชีวิตลง

นพ.วิชัยกล่าวว่า ขั้นตอนต่อไป คาดว่าจะมีการพิจารณาคัดเลือกยาที่มีความจำเป็นทำซีแอลทันที ใช้เวลาอย่างน้อย 1 เดือน โดยพิจารณาไปตามหลักเกณฑ์ มีข้อมูลเหตุผล เช่น ยามีราคาแพงหรือไม่ ผู้ป่วยมีความต้องการมากน้อยเพียงใดและมียาสามัญที่จะใช้ทดแทนหรือไม่ เป็นต้น จากนั้นจึงเสนอบอร์ด สปสช.พิจารณา แล้วจึงเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นผู้พิจารณาตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม ขณะนี้เห็นว่ายาจิตเวชมีความจำเป็นที่สุด เพราะเป็นโรคเรื้อรัง ใช้เวลารักษายาวนาน ผู้ป่วยต้องกินยาเป็นประจำ แต่ยามีราคาแพงเกินความเป็นจริงมาก

การเจรจราต่อรองราคายากับบริษัทยามักจะไม่ได้ผล เพราะมักมีลักษณะผูกขาดต่อรองไม่ได้ แต่เมื่อทำซีแอลราคาจึงลดลง ดังนั้น สธ.จึงไม่ควรปิดโอกาสตัวเองโดยประกาศไม่ทำซีแอลยา ทั้งๆ ที่มีสิทธิอันชอบธรรมตามกฎหมายที่สามารถดำเนินการได้ และไม่มีผลกระทบต่อการค้าหรือจีเอสพี แต่ถูกกลุ่มคนที่ไม่เห็นด้วยในการทำซีแอลโยนบาปให้ นพ.วิชัยกล่าว

แต่ไม่ว่าใครจะสนับสนุนผลักดันให้ สธ.เดินหน้าซีแอลอย่างไรก็คงไม่ได้ผล เพราะ ชวรัตน์ ยังยืนยันจุดยืนเดิมคือ ไม่ทำซีแอลเพิ่ม โดยตอกย้ำว่า เราไม่ขยับ กระทรวงพาณิชย์ก็ไม่น่าจะมีอะไร ผมมีนโยบายไม่ขยับ ก็ไม่ทำให้เกิดแรงกระเพื่อม

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่จะทำซีแอล หรือไม่

แต่ปัญหาอยู่ที่จะแก้ปัญหาอย่างไร และเมื่อไหร่จะลงมือ

หน้า 5