ปรากฏการณ์ "พญานาคเล่นน้ำ" ที่อ่าวพัทยา

จากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ พายุหมุน หรือที่เรียกว่า พญานาคเล่นน้ำ ที่เกิดที่อ่าวพัทยา ห่างจากชายฝั่ง 2 กิโลเมตร ซึ่งพายุหมุนวัดระดับความสูงจากพื้นน้ำทะเลถึงท้องฟ้าเท่ากับตึก 30 ชั้น และกินเวลานานกว่า 30 นาที เมื่อเย็นวันที่ 12 กันยายนที่ผ่านมานั้น

รศ.ดร.ธนวัฒน์ จารุพงษ์สกุล หัวหน้าหน่วยศึกษาภัยพิบัติและข้อสนเทศเชิงพื้นที่ ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ปรากฏการณ์ลักษณะดังกล่าวหากเกิดบนบกเรียก พายุงวงช้าง แต่ถ้าเกิดในน้ำเรียก พญานาคเล่นน้ำ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นบ่อยในช่วงนี้ยังไม่สามารถฟันธงได้ว่ามีความผิดปกติใดๆ เกิดขึ้น แต่มีข้อบ่งชี้ว่าเกิดจากความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศที่ต้องการปรับสมดุล เช่นเดียวกับกรณีการเกิดลูกเห็บตกที่ทำเนียบ ปกติลูกเห็บจะตกในช่วงพายุฤดูร้อนซึ่งมีอุณหภูมิแตกต่างกันมากๆ ในเดือนเมษายน-พฤษภาคม คงคล้ายๆ การเกิดปรากฏการณ์พญานาคเล่นน้ำ ที่ไม่น่าจะเกิดในช่วงเวลานี้

"ผมเคยบอกไว้แล้วว่า ต่อจากนี้ไปเราจะเห็นปรากฏการณ์ธรรมชาติแปลกๆ บ่อยขึ้น และปรากฏการณ์ที่ไม่เคยเห็นก็อาจมีโอกาสได้เห็น ต่อจากนี้ไปเมืองไทยอาจมีหิมะตกอย่างที่เวียดนาม ซึ่งมีละติจูดคล้ายๆ กับเมืองไทย ยังเกิดหิมะตกมาแล้ว ขณะเดียวกันใน จ.เชียงรายก็เคยมีหิมะตกแต่ไม่เป็นข่าว ซึ่งเป็นผลพวงจากความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศจากสภาวะโลกร้อน" รศ.ดร.ธนวัฒน์ กล่าว

ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ ที่ปรึกษาด้านวิชาการ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โพสต์ข้อมูลการเกิด พายุงวงช้าง และ พญานาคเล่นน้ำ ใน http://gotoknow.org/blog/weather ระบุว่า การเกิดพายุลักษณะนี้มีอยู่ 2 แบบ คือ พายุทอร์นาโดที่เกิดขึ้นเหนือผืนน้ำ ซึ่งจะเกิดขึ้นระหว่างที่ฝนฟ้าคะนองอย่างหนัก เรียกว่า พายุฝนฟ้าคะนองแบบซูเปอร์เซลล์ (supercell thunderstorm) และมีระบบอากาศหมุนวนที่เรียกว่า เมโซไซโคลน (mesocyclone) พายุนาคเล่นน้ำแบบนี้จึงเรียกว่า นาคเล่นน้ำที่เกิดจากทอร์นาโด (tornadic waterspout)

และพายุที่เกิดจากการที่มวลอากาศเย็นเคลื่อนผ่านเหนือผิวน้ำที่อุ่นกว่าโดยไม่มีฝนฟ้าคะนอง ทำให้อากาศที่อยู่ติดกับผืนน้ำซึ่งอุ่นในบางบริเวณจะยกตัวขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง ทำให้อากาศโดยรอบไหลเข้ามาแทนที่ จากนั้นจึงพุ่งเป็นเกลียวขึ้นไปเรียกว่า นาคเล่นน้ำของแท้ (true waterspout) หรือนาคเล่นน้ำที่เกิดในช่วงอากาศดีพอสมควร (fair-weather waterspout)

ดร.บัญชา ตั้งข้อสังเกตว่า หากพายุนี้เกิดขึ้นพร้อมกับพายุฤดูร้อน พายุนี้ควรเรียกว่า พายุทอร์นาโด เพราะเมฆที่ให้กำเนิดพายุจะต้องเป็นเมฆคิวมูโลนิมบัส (cumulonimbus) หรือเมฆฝนฟ้าคะนอง แต่จะต้องเป็นฝนฟ้าคะนองอย่างหนัก และเกิดเมโซไซโคลน แต่หากไม่ใช่พายุทอร์นาโดก็ต้องดูพื้นผิวของบริเวณที่เกิดงวงช้าง ถ้าเป็นที่ผืนน้ำ พายุนี้ก็คือพายุนาคเล่นน้ำของแท้นั่นเอง

ภาพ : มติชน