สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่ามีหลักฐานรัชกาลที่ 5 ทรงเขียนพินัยกรรมให้รัชกาลที่ 6 พระเจ้าแผ่นดินองค์ต่อไปทรงจัดการมรดก สิ่งไหนจัดให้พระราชโอรสองค์ใดก็แยกไป วังสระปทุมนั้นโปรดเกล้าฯ พระราชทานให้ สมเด็จฯ เจ้าฟ้าพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ซึ่งขณะนั้นทรงศึกษาที่ประเทศเยอรมนี หลังจากนั้นสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เสด็จประทับตำหนักใหญ่คือ ตำหนักเหลือง แต่ไม่รู้ที่มาของสีเป็นอย่างไร มีสีเหลือง เขียว เทา และตำหนักใหม่ล่าสุด มีอายุแก่กว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว “แต่ถือว่าใหม่สุดขีด ของที่นี่”

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่า ตำหนักเหลืองมีประวัติศาสตร์อันสำคัญคือเป็นที่ประทับและที่สวรรคตของพระพันวัสสาฯ และเป็นที่พระราชทานน้ำสังข์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ต่อมาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จประทับตราบสิ้นพระชนม์ จากนั้นไม่มีผู้ใดพักอาศัย กระทั่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์ประทับ โดยมีพระราชประสงค์ให้ทรงดูแล และทำพิพิธภัณฑ์แสดงพระราชประวัติ และพระราชกรณียกิจในพระพันวัสสาฯ ซึ่งไม่เป็นที่ทราบนัก ทั้งที่มีหลักฐานมากมาย เช่น เป็นผู้บริจาคเงินรายแรกของรพ.ศิริราช ทำโรงสี ทำโรงทอผ้า เป็นนักธุรกิจหญิงเก่าแก่ดั้งเดิม ทำประกันชีวิต ประกันภัย ไม่น่าเชื่อว่าคนสมัยนั้นมีความคิดกว้างขวางขนาดนี้

“สมัยเด็ก ๆ เห็นบัววิกตอเรียอยู่ในบ่อ แต่คนเก่า ๆ อย่างท่าน แก้วขวัญ วัชโรทัย มาเห็นถามว่าโอ่งใส่บัวไปไหน เราก็ไม่รู้เพราะเห็นอยู่แค่ 2 ใบ ใส่ไม้ดัดไว้ จึงไปหาโอ่งราชบุรีมาใส่ ครั้งแรกตั้งใจนำบัวใส่ไว้ในสระน้ำ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องบัวช่วยกันลงลุยในน้ำปลูกบัวพันธุ์ต่าง ๆ แต่เดี๋ยวเดียวก็หมด เพราะปลาวังสระปทุมเป็นปลาหิว พยายามเชิญไปอยู่ที่อื่นก็ไม่ไป จึงมีความคิดใหม่ว่า นำปลาไปไว้ในโอ่ง ที่ไหนได้มีศัตรูพืชชนิดใหม่คือ สุนัข อ่างใส่น้ำที่ไม่มีบัวเขาก็ไม่ลง จะลงแต่อ่างบัว จริง ๆ แล้วตระกูลนี้มีคนอื่น ๆ นำไปเลี้ยงอีก ลูกหลานตระกูลนี้ก็ลงอ่างบัวทุกตัว ผู้ที่ได้รับสุนัขเหล่านี้ไปเลี้ยง จะเลี้ยงบัวไม่สำเร็จ”

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่าวันหนึ่งมีชาวเยอรมันมาเยือน นำสุนัขชื่อ “ทิฟฟี่” พันธุ์เยอรมันมาปล่อย บอกว่าไม่ชอบอาบน้ำ ควรอาบน้ำ 2 เดือนครั้ง หลังปล่อยเป็นอิสระโดด ลงน้ำทันที อาบน้ำเช้าและเย็น จึงได้อาบน้ำวันละ 2 ครั้ง วันดีคืนดีมีตำรวจเข้ามาในบ้าน สงสัยติดตามผู้ร้ายมา ตำรวจนำสุนัขมา 2 ตัว คือ “วิกค์” กับ “วาเป็กซ์” และหาแฟนให้ทิฟฟี่แต่ตายเสียก่อน จึงเป็นม่ายขันหมาก ต่อมาหาคู่ให้ใหม่ คือแม่ “พิมเสน” ชอบลงน้ำด้วยกันทั้งคู่ ทิฟฟี่หูตั้ง แม่พิมเสนหูตก และมีภรรยาอีกตัวมา จากเบลเยียม มีหลายภรรยา บ้านนี้เรียกว่า พันธุ์หน้ากระบอก หน้าเหมือนกระบอก ชอบร้องแง่ง ๆ ทำท่าจะกัด แต่โดนตัวอื่นกัดก่อน

แม่ “แป๊ะฮวยอิ้ว” พ่อเป็นสุนัขทรงเลี้ยงในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เดิมเป็นของเพื่อนบ้านที่อยู่ใกล้กับวังไกลกังวล เฝ้าฯพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกวัน เพื่อรอรับพระราชทานแซนด์วิช เจ้าของจึงทูลเกล้าฯ ถวายเพื่อแต่งงานกับแม่ “ชบา” ออกลูกหลายตัว ตอนนั้นอยากได้เซนต์เบอร์นาร์ดมานาน เอานิ้วแหย่เข้าไป เขาดูดนิ้วลอยติดนิ้วขึ้นมาให้อุ้มตลอด ตอนหลังน้อยใจเพราะไม่ได้อุ้ม ในที่สุดเขาต้องทำใจ แต่ก่อนทิฟฟี่ชอบเล่นเก็บฟุตบอล บังคับให้โยนให้จนเหนื่อย ตอนหลังมาอยู่วังสระปทุม ก้มไม่ไหว ใช้วิธีเตะ ตอนหลังทิฟฟี่เปลี่ยนมาเก็บมะม่วง คาบเม็ดไว้ใครแย่งก็กลืนทันที มีโศกนาฏกรรมเพราะเรื่องนี้ขึ้น ลูกทิฟฟี่ชื่อ “มะระ” กินเม็ดมะม่วงบาดลำไส้ขาด ส่งหมอผ่าตัดละเอียด 5 ชั่วโมงครึ่ง ตอนนี้ปลอดภัยแล้วแต่ยังไม่ออกจากโรงพยาบาล”

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่า สุนัข 3 ตัวพ่อแม่ลูกชอบลงน้ำ ไม่กินน้ำธรรมดา ชอบกินน้ำรากบัว ที่นี่มีบัวหลายชนิด ทั้งบัวปริ่มน้ำ บัวจมน้ำ ไม่ใช่ว่าเขาโง่ แต่เป็นเพราะสุนัขกดน้ำ รูปพวกนี้ อสมท ส่งช่างภาพมาถ่ายแต่เช้ามืด เพื่อให้ได้ยินเสียงนกร้องซึ่ง มีหลายชนิดร้องเสียงดังมาก แข่งกับเสียงเรือ เสียงรถ นอกจากนั้นมีสัตว์อื่น ๆ มีงูหลายชนิด ทั้งเหลือม ทั้งหลาม ทรงเปิดพจนานุกรมพบว่า งูเหลือมคล้ายงูหลาม งูหลามคล้ายงูเหลือม เลยไม่รู้ว่าเหลือมหรือหลาม สัตว์ที่มีมากอีกอย่างเป็นแมว ไม่รู้แมวใคร ชอบถ่ายรูป เดินมาตัวเดียวก็หยุดถ่ายรูป มา 2 ตัว 3 ตัว 4 ตัว ก็หยุดถ่ายรูป

ในการนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่ามีภาพสยดสยองที่พยายามจัดแสดงนิทรรศการ แต่ไม่มีใครยอม เป็นภาพงูเหลือมสำรอกแมวทั้งตัว “เราน้อยใจบ้านเราใหญ่กว่าทำไมไม่มีงู หลังจากนั้นอาทิตย์เดียวงูก็มา “งูตัวเมียตัวแรกยาว 3.14 เมตร ตอนแรกอยากเลี้ยง แต่คนในวังยื่นคำขาด ไม่มีวันใช้ชีวิตร่วมกับงู เขาดินจึงต้องนำไปปล่อย แต่รับสั่งห้ามฆ่าเด็ดขาด เพราะอาจเป็นงูเจ้า ตอนนี้อยู่ที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ น่าจะสำราญดี พระสหายคนหนึ่งบอกอีกว่างูไม่มีตัวเดียว ต้องเป็นครอบครัว หลังจากนั้นมีอีกตัวยาว 3.04 เมตร เข้าใจว่าเป็นสามีตัวแรก และยังมีงูพิษอีกหลายพันธุ์

“ยังมีกระรอกถ่ายยากมาก เขาเร็ว ชอบชิมผลไม้ เราไม่ได้หวง แต่เขากินแบบไม่มีมารยาท กินแบบบุฟเฟ่ต์เลอะเทอะ วันดีคืนดีชอบเดินเล่นบนสายไฟฟ้าตัวดำเป็นตอตะโก ไฟดับทั้งวัง และมีกิ้งกือ ไส้เดือน หอยทาก เคยดูหนังเรื่องเบฟ อยากเลี้ยงปลาทองบ้าง แต่ไม่ได้มาตัวเดียวเหมือนในหนัง ตอนนี้ออกลูกหลายร้อยตัว นำกล้องมาถ่ายก็หนี แต่แค่ถืออาหารก็มาจ่อเต็ม ใครว่าปลาทองไม่มีสมอง ไม่จริง”

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับสั่งว่า ทรงพยายามทำให้ตำหนักร่มรื่น และเป็นพิพิธภัณฑ์ ปลูก รักษาต้นไม้ต่าง ๆ ตอนหลังมีสยามพารากอนจึงนำต้นไม้ออก แต่ขอย้ายต้นไทรเข้ามา งอกงามมาก แต่มีคนกลัวเรื่องผี.

นิทรรศการภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งมูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าจัดถึงวันที่ 23 พ.ย.นี้ เป็นภาพทรงบันทึกขณะทรงพระดำเนินออกกำลังกายในวังสระปทุม ซึ่งที่เปรียบเสมือนแหล่งธรรมชาติใจกลางเมือง โดยภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ชุดวังสระปทุมไม่เคยเผยแพร่มาก่อน นอกจากนี้มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า คัดเลือกภาพถ่ายฝีพระหัตถ์จากภาพจำนวนกว่าพันภาพจัดพิมพ์เป็นสมุดบันทึกปกแข็ง “ในร่มเงาวังสระปทุม” เล่มละ 255 บาท รายได้จากการจำหน่ายสมทบทุนก่อตั้งพิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ในวังสระปทุม