สแปม (Spam) ตามพระราชบัญญัติว่าการกระทำผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 11 ระบุ ผู้ใดส่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ หรือ จดหมายอิเล็กทรอนิกส์แก่บุคคลอื่นโดยปกปิดหรือปลอมแปลงแหล่งที่มาของการส่งข้อมูลดังกล่าว อันเป็นการรบกวนการใช้ระบบคอมพิวเตอร์ของคนอื่นโดยปกติสุขต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท

หากพูดภาษาชาวบ้าน ต้องบอกว่า สแปม คือ ข้อความขยะ ที่สร้างความรำคาญใจให้ผู้รับ เพราะเป็นข้อความที่ผู้รับไม่ต้องการ หากข้อความใดที่ผู้รับอ่านแล้วพึงพอใจและยินยอมที่จะรับไม่ถือว่าเป็นสแปม

สแปมเกิดราว 10 ปีที่แล้ว จากแนวคิดของนักการตลาดที่ต้องการใช้การส่งอีเมลผ่านอินเทอร์เน็ตโดยมีคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือในการรับข้อมูล เป็นช่องทางเผยแพร่ข่าวสารเพื่อประชาสัมพันธ์สินค้า เนื่องจากมีค่าใช้จ่ายน้อยและส่งได้คราวละมาก ๆ

จากวันนั้นถึงวันนี้ สแปมยังได้รับความนิยมสูง ส่งผลให้สถานการณ์ของสแปมในคอมพิวเตอร์ปี ค.ศ. 2007 เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง มีปริมาณ 3 ใน 4 ของจำนวนอีเมลทั้งหมด

และจากการสำรวจของบริษัท ไซแมนเทค คอร์ปอเรชั่น เมื่อต้นปีที่ผ่านมา พบว่ามีสแปมเมล์ 64% ของอีเมลที่รับ-ส่งทั้งหมด โดยผลสำรวจประจำเดือน พ.ย. 2550 ซึ่งครอบคลุมสถานการณ์เดือน ต.ค. 2550 พบว่ามี อีเมลขยะเพิ่มขึ้นคิดเป็น 75%

แบ่งเป็นสแปมเมล์ที่มีเนื้อหาล่อลวง (scams) หรือปลอมแปลงทำให้ผู้รับเข้าใจผิดเพื่อเอาข้อมูล (Fraud) มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นรวมเป็น 19% จาก 18% ใน ต.ค. และ 13% ในเดือน ก.ย., สแปมเมล์เกี่ยวกับการขายสินค้า 27%, เกี่ยวกับการเงิน 15%, เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ 9% และเกี่ยวกับการเดินทางท่องเที่ยว 6% เป็นต้น

นายนพชัย ตั้งไตรธรรม ที่ปรึกษาทางเทคนิค บริษัท ไซแมนเทค กล่าวว่า เนื้อหาของสแปมเมล์ที่ล่อลวงในปัจจุบันจะสอดคล้องกับสถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น เช่น การรณรงค์เรื่องภาวะโลกร้อน และการเริ่มต้นของโอลิมปิก 2008 ซึ่งเป็นการพัฒนาความน่าสนใจของอีเมลขยะ โดยแหล่งกำเนิดของอีเมลขยะเหล่านี้ส่วนใหญ่มาจากอเมริกาเหนือและยุโรป เพราะมีจำนวนผู้ใช้คอมพิวเตอร์มาก ส่วนอีเมล ขยะที่เกิดขึ้นจากประเทศในแถบเอเชียมีเพียง 10%

รูปแบบของสแปมเมล์ในปี 2007 พบว่า สแปมรูปภาพ (Image Spam) เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยมีพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง แต่ก็มีแนวโน้มการแพร่กระจายที่ลดลงเรื่อย ๆ เช่นกัน โดยสแปมที่แนบไฟล์ พีดีเอฟ และ ซิป หรือ Attachment Spam (PDF, zip ฯลฯ) เกิดขึ้นและแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว แต่ก็มีสัดส่วนลดลงอย่างรวดเร็วด้วย และปี 2007 ก็เป็นปีแรกที่มีการนำข้อมูลเสียงเอ็มพี3 และวิดีโอมาใช้ในการส่งสแปม

ส่วนพัฒนาการของสแปมเมล์ล่าสุด จะมาในรูปแบบอีเมล เปล่า ๆ โดยใช้การคาดเดาชื่ออีเมลเพื่อส่งพร้อมแฝงมัลแวร์มาด้วย เมื่อเจ้าของอีเมลเผลอเปิด มัลแวร์จะฝังตัวในเซิร์ฟเวอร์ทันที และใช้เซิร์ฟเวอร์ของคุณเป็นศูนย์กลางสำหรับส่งสแปมเมล์

วกกลับมาเรื่องสแปมในโทรศัพท์มือถือ ตัวป่วนที่ไม่ เลือกว่าโทรศัพท์มือถือของคุณจะมีราคาแพงลิบฟังก์ชันเพียบ หรือ โทรศัพท์มือถือราคาถูกที่มีเพียงฟังก์ชันสำหรับโทรฯออก-รับสาย และส่งเอสเอ็มเอส

“แนวคิดการเกิดสแปมในโทรศัพท์มือถือเหมือนการเกิดสแปมเมล์ในโลกของอินเทอร์เน็ต เพื่อใช้เป็นช่องทางในการทำตลาดและเผยแพร่ข้อมูล ผ่านทางเอสเอ็มเอส, เอ็มเอ็มเอส, แวปพุชเมล์, คอลเซ็นเตอร์ และการโทรฯหาโดยตรง โดยข้อความที่ได้รับจะถือว่าเป็นข้อความขยะหรือไม่ขึ้นอยู่กับว่าเนื้อหาที่ส่งมาผู้รับยินยอม รับหรือไม่ หากเป็นข้อมูลที่สนใจก็ไม่ถือ ว่าเป็นข้อความขยะ” นายนพชัย กล่าว

ขณะที่กำลังอ่านสกู๊ปเรื่องนี้หลายคนคงกำลังได้เอสเอ็มเอสให้ร่วมเล่นเกมเพื่อลุ้นโทรศัพท์มือถือ หรือเชิญชวนให้โหลดริงโทน เพื่อลุ้นรับค่าบริการฟรี หากอ่านแล้วพอใจข้อความนี้ไม่ถือว่าเป็นสแปม

จุดเด่นของสแปมบนโทรศัพท์มือถือที่หมดสิทธิเถียง คือ ผู้รับข้อความต้องอ่านก่อนลบทุกครั้ง (หรือคุณจะเถียง) เพราะฟังก์ชันการใช้งานบังคับให้ต้องเปิดอ่านก่อนลบทิ้ง ต่างจากสแปมในโลกอินเทอร์เน็ตที่สามารถลบทิ้งได้ทันทีโดยไม่ต้องเปิดอ่าน

ดังนั้น ความน่าสนใจของการทำสแปมบนโทรศัพท์มือถือจึงเริ่มทวีความรุนแรงขึ้น

นายนพชัย กล่าวว่า ในต่างประเทศสแปมสร้างความรำคาญให้กับผู้บริโภคและเข้าข่ายล่อลวงให้เสียเงิน เช่น ประเทศอังกฤษ เมื่อ 2 ปีที่แล้วมีการฟ้องร้องผู้ที่ส่งสแปมเชิญชวนโหลดริงโทน ซึ่งเมื่อหลงกดโหลดเพลง เจ้าของเครื่องโทรศัพท์ มือถือจะเสียเงินในทุกขั้นตอนที่กดโดยไม่รู้ตัว เช่นเดียวกับสิงคโปร์ก็เคยเกิดกรณีดังกล่าว แต่สถานการณ์สแปมบนโทรศัพท์มือถือของไทยยังไม่รุนแรง เพราะยังอยู่ในภาวะที่ผู้บริโภคยอมรับได้ เพียงแต่จะเป็นตัวป่วนที่สร้างความรำคาญให้กับผู้ใช้ที่ไม่ยินยอมรับข้อความ

ส่วนพัฒนาการก้าวต่อไปของสแปมบนโทรศัพท์มือถือ นายนพชัย กล่าวว่า เป็นไปได้ที่จะพัฒนาสู่สแปมที่แฝงมัลแวร์ หรือการฝังตัวเองไว้ในเซิร์ฟเวอร์ของโทรศัพท์มือถือ มุ่งเจาะกลุ่มโทรศัพท์มือถือที่มีฟังก์ชันเพียบพร้อม (โทร ศัพท์มือถือราคาแพง) รองรับการใช้งานบลูทูธเพื่อเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตโดยจะแพร่กระจายผ่านบลูทูธ และพัฒนาให้สามารถแพร่กระจายได้ทั้งโทรศัพท์มือถือที่ทำงานบนระบบปฏิบัติการไมโครซอฟต์วินโดว์ส และซิมเบี้ยน

ใช้วิธีป่วนเช่นเดียวกับสแปมในโลกอินเทอร์เน็ต ที่ใช้เซิร์ฟเวอร์ของคอมพิวเตอร์เป็นศูนย์กลางในการส่งข้อมูลไปยังอีเมลอื่น ๆ ซึ่งมัลแวร์ในโทรศัพท์มือถือก็จะ ใช้โทรศัพท์มือถือของคุณทำหน้าที่ส่งข้อความขยะไปยังโทรศัพท์มือถือเครื่องอื่น ๆ เช่นกัน

ผลเสียที่จะตามมา คือ โทรศัพท์มือถือของคุณ แบตเตอรี่หมดเร็ว, ต้องจ่ายเงินค่าบริการบูลทูธโดยไม่เกิดประโยชน์ และข้อมูลในเครื่องอาจโดนเหล่าสแปมเมอร์ ขโมยไป

...หมายเลขบัญชีเงินฝาก, รหัสบัตรเอทีเอ็ม และรหัสบัตรเครดิต คงไม่เป็นความลับอีกต่อไป

อ่านถึงตรงนี้แล้ว อย่าเพิ่งกังวลใจ เพราะมีวิธีป้องกันอย่างง่าย ๆ มาบอก ...ทุกครั้งที่ได้รับข้อความสแปมให้อ่านอย่างมีสติ อย่าหลงเชื่อ เพราะถ้าหลงเชื่อและกดดาวน์โหลดหรือกรอกข้อมูลเพื่อเล่นเกม ข้อมูลในโทรศัพท์มือถือของคุณอาจถูกขโมยทันที

เทคโนโลยีที่มาพร้อมความสะดวกสบาย ก็ต้องมาพร้อมกับความเสี่ยงเสมอ ทางที่ดีต้องรู้จักใช้อย่างมีสติ.

น้ำเพชร จันทา

namphetc@dailynews.co.th